In een tijd die gekenmerkt wordt door een ‘razende stilstand’ en een overweldigende complexiteit, klinkt de roep om daadkracht en onmiddellijke oplossingen luider dan ooit. Bestuurders en directeuren worden vaak geacht direct antwoorden paraat te hebben op complexe maatschappelijke vraagstukken. In dit krachtenveld wordt twijfel regelmatig weggezet als een zwaktebod of een gebrek aan regie. Maar juist de spanning tussen de macht om te besluiten en de moed om te twijfelen is essentieel bij bestuur leiderschap.
Twijfel als bestuurlijke kwaliteit
Twijfelen is niet het tegenovergestelde van besluitvaardigheid; het is een noodzakelijke vaardigheid die leiders scherp houdt. Het vermogen om een oordeel uit te stellen breekt tunnelvisie open en nodigt uit tot ‘meervoudig kijken’. In een complexe tijd, is dit meervoudige perspectief essentieel om de realiteit recht te doen.
Bovendien is besluitvorming vaak minder rationeel dan men wil geloven. De menselijke hersenen werken met een ‘snel brein’ dat vaak al een positie kiest voordat de ratio de situatie volledig heeft geanalyseerd. Door bewust ruimte te maken voor twijfel, activeert de bestuurder het ‘langzame brein’, wat leidt tot een beter doordacht en ethisch verantwoord proces. Zoals Viktor Frankl treffend verwoordde:
“Tussen stimulus en respons is er een ruimte. In die ruimte ligt onze kracht om onze reactie te kiezen. In onze reactie ligt onze groei en onze vrijheid”.
Het is precies in die ruimte dat ‘twijfelmoed’ ontstaat.
Het juiste midden en de menselijke maat
Wijs besturen vraagt om het vinden van het ‘juiste midden’, een concept dat teruggaat naar de deugdethiek van Aristoteles. Het is de balans tussen een tekort en een overmaat, tussen lafheid (wegkijken) en roekeloosheid (handelen zonder realisme). Een twijfelmoedige leider durft ‘consistent inconsistent’ te zijn: het vermogen om van de regels af te wijken wanneer de menselijke maat daarom vraagt. Dit vraagt om morele moed, aangezien afwijkend handelen voor een bestuurder vaak gepaard gaat met een grotere zichtbaarheid en potentieel zware consequenties.
De eenzaamheid van het besluit
Bestuurders bevinden zich vaak in een unieke positie waarin zij de finale verantwoordelijkheid dragen voor keuzes waarbij ‘vuile handen’ soms onvermijdelijk zijn. Dit brengt een onvermijdelijke eenzaamheid met zich mee. Twijfelmoedig zijn betekent ook dit ongemak en de onzekerheid van het ‘niet-weten’ kunnen verdragen, zonder het contact met de dagelijkse praktijk te verliezen. Door de eigen onzekerheid te organiseren en actief tegenmacht op te zoeken, voorkomen leiders dat zij opgesloten raken in een bubbel van eigen gelijk.
Dus erken de twijfel niet langer als een obstakel, maar zie het als een essentieel kompas voor goed leiderschap. Stel fundamentele aannames ter discussie en maak ruimte voor het ‘niet-weten’ in de bestuurskamer. Want juist daar waar de zekerheid ophoudt, ontstaat de ruimte voor werkelijke vernieuwing.
Meer lezen? Bestel dan het boek Besturen van binnenuit hier
